Không gian tưởng niệm nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam Đặng Huy Trứ

Rate this post

Từ Cảm Hiểu Đường …

Sau những đổi thay, xáo trộn, giờ đây, nghệ sĩ NSNA Đặng Mậu Hiệp trở về ngôi nhà thân quen nơi cha anh là ông Phạm Tuấn Khanh (tên thật là Đặng Khánh Côn: 1919 – 2008) nguyên Cục trưởng Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa). -TT-DL) những năm về hưu lập nhóm Trà Lĩnh (gồm nhiều dịch giả Hán-Nôm uyên bác: Trường Chinh, Nguyễn Đình Chú, Phạm Tú Châu, Bùi Hạnh Cẩn, Khương Hữu Dụng, Đỗ Văn Hỷ, Vũ). Khiếu, Vũ Đình Liễn, Ngô Linh Ngọc, Trần Thị Băng Thanh, Trần Lê Vân…) đã dày công biên soạn và dịch các tác phẩm của Đại tổ Đặng Huy Trứ ra Quốc ngữ: Đặng Dịch Trai tập ngữ; Từ quy tắc yếu (Bàn về hối lộ và liêm sỉ của người xưa); Hoàng Trung đi thi; Cái chết của kẻ chinh phục… Đồ sộ nhất là bộ Đặng Huy Trứ con người và tác phẩm (Giáo sư Vũ Khiêu viết Lời giới thiệu, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, phát hành năm 1990).

Vừa qua, nhân dịp Tết Nhâm Dần (2022), bà Trần Thị Thu Đông – Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã đến nhà B16 Kim Liên để dâng hương tưởng nhớ cụ Đặng Huy Trứ. Bên những tài liệu của gia đình, ông Đặng Mậu Hiệp kể lại câu chuyện về ông tổ của nghề nhiếp ảnh Việt Nam. Dấu mốc lịch sử đầu tiên đến từ Cam Hiểu Đường…

Ngày 2 tháng 2 năm Kỷ Tỵ, tức ngày 14 tháng 3 năm 1869, một sự kiện gây chấn động ba miền đất nước: tại phố Thanh Hà (Hà Nội) khai trương hiệu ảnh đầu tiên lấy tên là Cảm Hiểu Đường, do môn đồ thất thủ. TS Đặng Huy Trứ đã chọn cách hành nghề.

Không gian tưởng niệm ông tổ nghề ảnh Việt Nam Đặng Huy Trứ - ảnh 1
Không gian lưu niệm danh nhân Đặng Huy Trứ tại tầng 4 – B16 Kim Liên (Hà Nội)

tư liệu gia đình NSNA Đặng Mậu Hiệp

Nhiếp ảnh Việt Nam do người Việt Nam khởi xướng chính thức ra đời chỉ sau 30 năm nhiếp ảnh thế giới. Trước đó, năm 1839, ba nhà phát minh Niepce, Daguerre (Pháp) và Talbot (Anh) đã khai sinh ra nhiếp ảnh. Đặng Huy Trứ mở ra cơ hội lớn để người Việt Nam lưu giữ ký ức của bản thân, gia đình, dòng tộc và quan trọng hơn là lịch sử xã hội bằng tranh ảnh. Các nhà nghiên cứu đánh giá: Đặng Huy Trứ đã mang đến một thứ “chữ viết” mới – ngôn ngữ hình ảnh – cho cộng đồng sử dụng.

Tiến sĩ Đặng Huy Trứ quê ở làng Thanh Lương, phường Hương Xuân, thị xã Hương Trà, Cố đô Huế. Là một vị quan lớn của triều Nguyễn, lại có tư tưởng canh tân nên năm 1865, khi đi sứ ở Trung Quốc, đến Hồng Kông (Hồng Kông), Quan Bố, họ Đặng, đã được tận mắt chứng kiến ​​kỹ thuật nhiếp ảnh du nhập. của người Anh. sang trọng. Nhiếp ảnh được nhiều người ưa chuộng và yêu thích. Trong khi đó, ở Việt Nam, công nghệ thịnh hành nhất lúc bấy giờ vẫn là vẽ truyền thần.

Theo tài liệu của NSNA Đặng Mậu Hiệp, lần đầu tiên được tiếp xúc với kỹ thuật nhiếp ảnh, Đặng Huy Trứ đã chụp hai bức chân dung mang về nước: một bức mặc lễ phục, bức còn lại hóa trang thành thương nhân người Hoa. Đồng thời, anh cũng vẽ thử hai bức chân dung nói trên để so sánh. Có lẽ, ý định học nghề chụp ảnh và mở tiệm ảnh ở Hà Nội cũng được hình thành trong chuyến đi đó. Sau đó 2 năm, Đặng Huy Trứ lại được cử sang Trung Quốc. Trong lần đến Quảng Đông (1867) đó, ông thuê một người Hoa tên là Dương Khai Trí giúp mua thiết bị, dụng cụ chụp ảnh, ông học nghề chụp ảnh để về quê mở hiệu ảnh.

Trở về Việt Nam, Đặng Huy Trứ lập một tiệm chụp ảnh mang tên Cam Hiếu Đường trên phố Thanh Hà, Hà Nội. Hiệu ảnh Cam Hiểu Đường khai trương ngày 2 tháng 2 năm Kỷ Tỵ, tức ngày 14 tháng 3 năm 1869.

Theo tài liệu gia đình lưu giữ, Đặng Huy Trứ làm hai câu đối “quảng cáo” treo trước cửa hàng Cam Hiếu Đường ghi mục đích chụp ảnh:

\N

Câu 1: Nhân Yên dày đặc phố Thanh Hà; Những ý nghĩ tốt đi đến Trái tim của Thiên đường (nhà thơ Khương Hữu Dụng lược dịch: Thị trấn Thanh Hà dân cư đông đúc; Cảm ơn bạn Hiếu Dương, đây là một vị khách nồng hậu).

Câu 2: Trung thành với gia đình và bạn bè của cộng đồng; Hình ảnh của hiện trạng huyền thoại. (nhà thơ Khương Hữu Dụng lược dịch: Hiếu thảo với cha mẹ muôn người; Những bức ảnh như được mọi người truyền mãi mãi).

Để “quảng cáo” cho tiệm ảnh Cam Hiểu Đường, chủ tiệm ảnh họ Đặng còn viết một bài văn tế với câu mở đầu như một lời “tuyên ngôn”: “Xưa nay xương thịt không ai tái sinh được, nhưng theo lòng họ mà chụp. Muôn hình vạn trạng … Giờ muốn vui như đứa trẻ mặc áo hoa Dù đi sau ngàn dặm dường như vẫn luôn nhìn thấy tôi. gương mặt, trăm năm sau mà vẫn in như xưa, khiến ai cũng phải tỏ lòng. Có hiếu thì chỉ có cách chụp ảnh là tốt nhất ”…

Gửi Cục trưởng Cục Điện ảnh đầu tiên (1958)

Dường như có một sự trùng hợp ngẫu nhiên, trên chiến khu Việt Bắc, ngày 15/3/1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Phó Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ký Sắc lệnh số mạng Việt Nam với tên gọi: Doanh nghiệp Quốc gia Chiếu và Nhiếp ảnh Việt Nam.

Không gian tưởng niệm ông tổ nghề ảnh Việt Nam Đặng Huy Trứ - ảnh 2
Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam dâng hương tưởng niệm danh nhân Đặng Huy Trứ tại Huế (15/3/2021).

Sinh thời, ông Phạm Tuấn Khanh, hậu duệ của danh nhân Đặng Huy Trứ, đã kể cho con trai ông là Đặng Mậu Hiệp về việc ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn làm Cục trưởng Cục Điện ảnh đầu tiên: Năm 1958, Chính phủ quyết định. thành lập Cục Điện ảnh riêng, tách khỏi Doanh nghiệp Quốc gia Điện ảnh và Nhiếp ảnh Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh mời đồng chí Phạm Tuấn Khanh, lúc đó là Ủy viên Ban cán sự Đảng Bộ Văn hóa đến làm việc. Hồ Chủ tịch cho biết ý định của Chính phủ về việc thành lập Cục Điện ảnh và dự định bổ nhiệm ông Khánh làm giám đốc. Ông Khánh vốn quen vận động trí óc, nay với tư cách là người đứng đầu ngành điện ảnh cũng có phần lo ngại. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã động viên: “Cụ Đặng Huy Trứ là người có công sáng lập ngành Nhiếp ảnh, mở cửa hàng Cam Hiếu Đường…”. Nghe đến đây, ông Phạm Tuấn Khanh hiểu rằng Hồ Chủ tịch đã tìm hiểu kỹ và biết rất rõ về gia đình ông. Một điều đặc biệt nữa, Sắc lệnh số 147-SL khai sinh ngành Nhiếp ảnh và Điện ảnh Cách mạng Việt Nam được ký chỉ một ngày sau lễ khai trương Cam Hiếu Đường.

Trước những kỷ vật của danh nhân Đặng Huy Trứ và nhiều tư liệu về tác phẩm của ông được ông Đặng Mậu Hiệp lưu giữ, chúng tôi xúc động khi đọc vài dòng mở đầu của tài liệu mang tên Tìm hiểu Đặng Huy Trứ, nhà cải cách yêu nước thế kỷ 19 hậu duệ Phạm Tuấn Khanh (1987) viết: “Sau khi mất, hơn 100 năm, tên tuổi của ông gần như bị lãng quên”. Có lẽ cho đến nay, ở Hà Nội, những người có trách nhiệm về văn hóa cũng đã quên một danh nhân mà chí sĩ Phan Bội Châu coi là một trong những người khai hóa ra văn hiến đầu tiên của Việt Nam. Trước đó, Thần Siêu (danh nhân Nguyễn Văn Siêu) người dựng tháp bút bên hồ Hoàn Kiếm đã coi Đặng Huy Trứ là “người bạn của băng tuyết”, còn Tùng Thiện Vương Miên Thẩm thì gọi Đặng Huy Trứ là “tiếng thơm nhớ mãi không quên. quên đi”. kỳ hạn”.

Leave a Reply

Your email address will not be published.